زیرەکی دەستکرد لە هونەرە جوانەکاندا کێبڕکێی مرۆڤ دەکات…چارەنووسی نیگارکێشان چییە؟
ئاشتی گەرمیانی .. هۆڵەندا
بەشی دووەمی ( چارەنووسی هونەری شێوەکاری بەرانبەر بە ژیری دەستکرد )
لەبەر گرنگی بابەتی چارەنووسی هونەری شێوەکاری بەرانبەر بە ژیری دەستکرد وام بە چاك زانی کە بەشی دووەمی تیڕوانین و لێکۆڵینەوە سەبارەت بە تێڕوانینە جیاجیاکان بخەمە ژێر چاوی خۆم و بینەرەکانەوە کەلەم سەردەمەدا تەکنەلۆژیاو پێشکەوتوخوازی و ژیری دەستکرد نەك کاریگەری تەنها لە مرۆڤ و مرۆڤایەتی کردوە بەڵکو لەنێو ژیانماندایەو دەبێت قبووڵی بکەین ، ژیری دەستکرد گرنگی بەتەمەن و پلەو گەورەو بچووك نادات ، بەڵام ئەوەی پێویستە بکرێت ئەوەیە وورد تر بەدوای بابەت و گۆڕانکاریەکاندا بگەڕێین وە ئێمەش وەکو میللەتی کورد بەشێك بین لەو گۆڕانکاریە جیهانیە و بتوانین لەگەڵ شەپۆڵی جیهانیدا هەنگاو بنێین ، زۆر گرنگیشە بەدوای لێکۆڵینەوە توێژینەوە زانستیەکاندا بگەڕێن وە خوێندنەوەیان بۆ بکەین بەتایبەتی لە بواری هونەرو کەلتوورو کەلەپوورەوە کە جیهان ئێستا هەنگاو زیرەکیان بۆ ناوە ،
ئیلۆن ماسك ئاماژەی بەوەکردووە مەترسی زیرەکی دەستکرد زۆر گەورەترە لە مەترسی سەری ئەتۆمی.زیرەکی دەستکرد بەوە ووتراوە هەموو ڕۆژێك جیهان بۆی دەردەکەوێت کە ئەلگۆریتەکان کە ژیانی مرۆڤەکان دەسڕێتەوە بە شێوەیەك دڵەڕاوکێ و ترس بەرز دەکەنەوە .
دیوی گەشاوەی زیرەکی دەستکرد مژدەی خۆشگوزەرانی و ئاسانکاری زیاترە لە ژیاندا، بەڵام دیوەکەی تریش لەژێر ڕۆشنایی باڵادەستی زیرەکی دەستکرددا نیشانەی پرسیاری بەهێز لەبارەی سروشتی داهاتووی ژیانی مرۆڤەوە دەوروژێنێت و جێنشینەکەی کۆمپانیاکانی ترانز کیشوەرین ،
لە بواری هونەر نموونەیەک دەخاتە ڕوو کە چۆن زیرەکی دەستکرد دەتوانێت ئەو شتانە لەناو ببات کە مرۆڤیان جیاکردۆتەوە بەدرێژایی هەزاران ساڵ، هەروەها پەیوەندی بە داهێنانی هونەریەوە هەیە، بەتایبەتی لە بواری هونەری پلاستیکیدا .
ئەگەر بمانەوێت چیرۆکەکە کورت بکەینەوە، ئێستا ئەو “کارە هونەریانەی” کە لەلایەن زیرەکی دەستکردەوە بەرهەم دەهێنرێن، کێبڕکێیەکی توندیان لەگەڵ ئەو شتانەدا دەکەن کە لەلایەن هونەرمەندەکانی بینراوەوە بەرهەم دەهێنرێن و نمایشیان بۆ ڕێکدەخرێت کە تێیدا تابلۆکانیان بە نرخێکی خەیاڵیش دەفرۆشرێن ، بەڵام بەدیدەی من هونەرە جوانەکان بەتایبەتی کاری هونەری شێوەکاری بەها و قیمەتی خۆی هەر دەمێنێت ، مرۆڤ دەکەوێتە نێوان دوو دیدگەوە شێوازێك کە ڕاهاتووە بەکاری دەستی کە تاموچێژی خۆی هەیە وە دووربینی چاو بە شێوەیەکی تایبەت دەگوازێتەوە ، جۆرەکەی تریشی ئەوەیە کە دونیای تەکنەلۆژی و ژیری دەستکرد واتاو تام و دیدەیەکی جیهانی ئەکنەلۆژی دەبێت بۆ مرۆڤ . لەمەوادی دوور خایەندا ئەو پرۆسەیە چ کاری دەستی هونەری وە یان دیگیتاڵی گۆڕانکاری بەسەردا دێت ، سروشتەکان جوانترو ڕەونەق تر دەبنەوە ، هەموو ئەو داتایانەش لە نێو ژیرێکی دەستکردا مرۆڤ دەتوانێت بەکاری بهێنێت و نمایشی بکات .
ئەمڕۆ چەندین بەرنامە هەیە کە بە شێوەیەکی دەستکرد بەرنامە بۆ داڕێژراون بە بەکارهێنانی نەخشەی بیرکاری و ئەلگۆریتمەکانی ئاڵۆز بۆ ھاوشێوەکردنی لێدانی فڵچە و جوڵە ڕاستەقینەکان کە لەلایەن نیگارکێشە ڕاستەقینەکانەوە ئەنجام دەدرێن، بەپێی ماڵپەڕی ئەلجەزیرە نێت. لە نێو نموونە زۆرەکانی ئەم بەرنامانەدا “Midjourney”، “StyleGAN”، “Stable Diffusion” و ئەوانی دیکە هەن. بە داخڵکردنی وشەی تایبەت لەم ئەپلیکەیشنانەدا، کە گوزارشت لە سروشتی ئەو کارە هونەرییە دەکەن کە ئارەزووی دەکات، هەر کەسێک دەتوانێت تابلۆیەک، دیزاینێک، یان وێنەکێشانێک بەو شێوەیەی کە خۆی دەیەوێت بەدەستبهێنێت.
سەرەتا و کۆتایی لە نووسینی هارۆڵد کۆهین
سەرەتای بەکارهێنانی زیرەکی دەستکرد لە جیهانی هونەرە پلاستیکیەکاندا دەگەڕێتەوە بۆ هونەرمەندی بەریتانی هارۆڵد کۆهین (١ی ئایاری ١٩٢٨ – ٢٧ی نیسانی ٢٠١٦)، بەگوێرەی سەرچاوەی پێشوو، کە دیزاینی بەرنامەیەکی کۆمپیوتەریی کردووە – بە ناوی “AARON” – کە پێکهاتووە لە چەند بەرنامەیەک بەیەکەوە؛ دەتوانێت فۆڕمی هونەری سەربەخۆ لە هەر دەستێوەردانێکی مرۆڤ بەرهەم بهێنێت.
کۆهین ئەپی ئارۆنی پەرەپێدا بە ئامانجی کێشانی هێما و فۆرمەکانی هونەری ئەبستراکت وەک ئەوانەی نیاندەرتاڵەکان کێشراون. بەڕاستی سەرکەوتوو بوو لە دروستکردنی وێنەکێشانی سادەی ڕەش و سپی، بەڵام زۆر سەرەتایی بوون بۆ کۆهین، بۆیە دواتر بە دەستی خۆی وێنەکێشانی تەواو کرد و لە مۆزەخانە نێودەوڵەتییەکان نمایشکران، لەنێویاندا TATE لە لەندەن.
لوتکەی سەرکەوتنی بەرنامەکە بەکارهێنانی فڵچە و ڕەنگی تایبەت بوو کە خودی بەرنامەکە بەبێ شەفاعەتی کۆهین هەڵیبژاردبوو. بیرۆکەی کۆهین و بەرهەمەکانی دەرئەنجامی لە یەکتربڕینی کۆمپیوتەر، زیرەکی دەستکرد و هونەر، سەرنجێکی زۆری بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. ئەمڕۆ بە پێشەنگ دادەنرێت لە بەکارهێنانی زیرەکی دەستکرد لە بەرهەمهێنانی هونەری بینراودا.
پیاو دژی ئامێر
ڕەنگە هەندێک جار سیحر بەرامبەر ساحیرەکە ڕووبدات، ئەمڕۆ ئەو کارە هونەریانەی کە لە ڕێگەی زیرەکی دەستکردەوە بەرهەم دەهێنرێن، لە زیادکردنە جیهانییەکاندا کێبڕکێ دەکەن لەگەڵ بەرهەمەکانی دیکە کە مرۆڤ بەرهەمی دەهێنێت. ئەوەی لە سەدەی ڕابردوودا وەک داهێنانێکی تەکنەلۆژی دەستی پێکرد، بووەتە کۆمەڵێک بەرنامەی بەرنامە بۆ داڕێژراو و ئەلگۆریتمەکانی ئاڵۆز. بەناوبانگترین نموونەی ئەمەش وێنەی ئێدمۆند دی بێلامییە.
بەرهەمەکە تابلۆیەکی کاڵ پیاوێکە کە کراسێکی ڕەش و گۆچانێکی سپی لەبەردایە، هەروەها سەر بە کۆمەڵێک وێنەیە کە بە هۆی زیرەکی دەستکردەوە دروستکراون بە ناوی (La Famille de Belamy) یان بنەماڵەی بێلامی، کە لە وشەی “bel ami” وەرگیراون، کە بە زمانی فەرەنسی بە واتای هاوڕێیەکی باش دێت .
تابلۆکە لە مەزادخانەی کریستی لە نیویۆرک لە ساڵی ٢٠١٨ بە بڕی ٤٣٢ هەزار دۆلار فرۆشرا، هەرچەندە پێش فرۆشتنی تابلۆکە بە ١٠ هەزار دۆلار زیاتر مەزەندە دەکرا .
لە کاتێکدا کە بەرنامە بۆ داڕێژراوەکان دەتوانن بەرهەمی هونەری و هونەری بینراو بە بەشێکی کەم لەو تێچوونە بەرهەم بهێنن کە پێویستە بۆ پەنابردن بۆ کاری مرۆڤ، ڕەنگە تەنها پرسی کات بێت کە زۆرێک لە مۆزەخانە و گەلەری و بازرگانانی هونەر پەنا بۆ زیرەکی دەستکرد بە قەبارەیەکی گەورە ببەن .
ئەگەر زیرەکی دەستکرد لە سیفەتەکانی مرۆڤی وەک بەهرە و خەیاڵی بێ سنوور و کنجکاوی داهێنەرانە تێپەڕێت، مرۆڤایەتی خۆی لەبەردەم ئەهریمەنێکی زەبەلاحدا دەبینێتەوە کە هەڕەشە لە تەواوی بوونی خۆی دەکات. ئایا پێویستە یاسای ئەخلاقی هەبێت کە جیهانی زیرەکی دەستکرد بەڕێوە ببات؟
زۆرێک قسە لەسەر ئەوە دەکەن کە چۆن جێبەجێکردنی یاسا ئەخلاقییەکان بۆ ئەلگۆریتمەکانی ئاڵۆز بنەمای جەوهەری جیهانێکی AI یە کە نازانێت ئەخلاق چییە .
هونەرمەندی ئەمریکی جەیسۆن ئالن مشتومڕێکی بەرفراوانی لەسەر پلاتفۆرمی سۆشیال میدیا دروستکرد دوای ئەوەی خەڵاتی یەکەمی لە پێشانگای ویلایەتی کۆلۆرادۆ لە ئەمریکا بەدەستهێنا بە کارە هونەریەکەی کە لەلایەن زیرەکی دەستکردەوە دروستکرابوو، “D’opera Spatial”، کە 3 کەسی تێدایە کە بە پەنجەرەی زێڕین سیلۆت کراون، بە بەکارهێنانی پرۆگرامی “Midjourney”.
هۆکاری توڕەیی بەرامبەر سەرکەوتنی جەیسن ئەوەیە کە هەوڵێکی داهێنەرانە نەدا و کارەکەش لە کۆتاییدا خەیاڵی ئەو نەبووە، بەو پێیەی بابەتەکە پشتی بە داخڵکردنی وشەی ڕوونکردنەوە بەستبوو بۆ ناو بەرنامەی زیرەکی دەستکرد بۆ ئەوەی ئەو کارە بکات هونەرمەندی بەریتانی ئەلێکس هارۆد پێی وایە کە ئەزموونی مرۆڤ، بە هەموو داهێنەرییەکەی و هەستی داهێنەرانە و ئەزموون و ئاڵۆزییە دەروونییەکانییەوە، ناتوانرێت بەراورد بکرێت بە ئەلگۆریتمەکان کە لەلایەن ئەلگۆریتمەکانەوە بەڕێوەدەبرێن .
کۆڕی وێژەیی ساڵانەی کۆمەڵەی کوردی موردایك لە هۆڵندا:
ئێوارەی دوێنێ ڕۆژی شەممە بەرواری ١٤-٦-٢٠٢٥ کۆمەڵەکەمان کۆڕێکی وێژەیی ڕێکخست بۆ هونەرمەندی کورد بەڕێز(لەتیف عومەر) وەك هۆنەرێکی ( شاعیرکی) گەورەی کورد لە هۆڵندا وە هەربۆ ئەم مەبەستە دوو هاوڕێی نزیکی بەڕێز لەتیف عومەر بەشدارییەکی کارایان لە کۆڕەکەدا کرد کە بریتی بوون لە بەڕێزان ( سۆران باساکی وە عومەر ڕەسوڵ ) بەدەر لەم دوو بەڕێزە ژمارەیەکی بەرچاوی ڕەوەندی کوردی و هۆڵندی بەشداری ئەم ئێوارە کۆڕەیان کرد بە ئامادە بوون وە بە بەشدار بوون لەتەوەرە گشتییەکانی کۆڕەکەدا، بەم شێوەیە کۆڕەکە زیاد لە ٤ کاتژمێری خایاند وە لەم ٤ کاتژمێرەدا باس لە زۆر تەوەری تر کرا بەدەر لە هۆنراوە وەك(فەلسەفە، شانۆ، وێژە، زمانەوانی، مۆسیقا، خۆشەویستی، گۆرانی وە پەروەردەی نیشتیمانی ……..هتد، باسە گەرمەکان لە هەموو تەوەرەکانەوە خۆیان نەخشاند وە شیکاری پێویستی بۆکرا.
لە کۆتایی کۆڕەکەدا هەموو ئامادەبووان وەك یەك خێزان بەشداری خوانێکی ئێوارەیان کرد وە بە گۆرانی مۆسیقای خۆشەویستی و کوردایەتییەوە کۆڕەکەیان کۆتایی پێهێنا.
ڕۆژی سێ شەممە بەرواری ٢٦ / ٣ / ٢٠٢٥ کۆمەڵەی کوردی موردایك بە بەشداری سەرۆك و سکرتێرو دەستەی بەڕێوەبردن لە شارۆچکەی کلۆندرت کۆبونەوەیەکی بەرفراوانی ئەنجام دا سەبارەت بەکارو چالاکی و بەرنامەو ڕۆڵ و پەیوەندییەکانی .
لەسەرەتا بەڕێز لەتیف عومەر سەرۆکی کۆمەڵەی کوردی موردایك پاش بەخێرهاتن باسی لە گرنگی کۆمەڵەکەو پەیوەندییەکانی و چالاکی کۆمەڵەی کوردی موردایك لە سالانی ڕابردوو وە پلان دانان بۆ ساڵانی داهاتووی کرد ، پاشان باسی لە ڕۆڵی کۆمەڵەی کوردی کرد کە بە سەربەخۆیی ماوەتەوە و لەژێر دروشمی دۆستایەتی کوردی و هۆڵەندی و پەرە بە گۆڕینەوەی کەلتووری و پەروەردەیی وە بەشدار بوون لە بۆنە گرنگەکانی ووڵاتی هۆڵەندا و ناساندنی کەلتووری کوردی وە کەڵچەری کوردی لە بۆنە گشتیەکانی ووڵاتی هۆڵەندا دەدات ، بێجگە لە یادکردنەوەو ئاهەنگەکانی سەری ساڵ و نەورۆزو یادەکانی تر ، وە باسی لە پتەوە کردنی ڕەوەندی کوردستانی کردەوە بەو شێوەیەی کە کۆمەڵەی کوردی موردایك پێ ی ئاشنایە وە هەرساڵ یادو ئاهەنگی بۆ دەگێڕێت .
دواتر ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبردن باسیان لە چەند پلان و بەرنامەی نوێ کرد کەکاری لەسەر بکەن و درێژە بە چالاکیەکانی کۆمەڵەی کوردی موردایك بدەن لە ئەمساڵ و ساڵانی داهاتوودا ، هەروەها باسیان لە چەند خاڵێك کرد وەکو ئاشنا کردنی زیاتری کەلەپووری کوردی وە کەڵچەری کوردی و کۆڕو کۆبونەوەی ئەندامانی کۆمەڵەو گرنگی دان بەگەنجان و لاوان کە ئەوان زادەی ئێستای ئەم ووڵاتەن کە بە زمانی شیرینی کوردی و هۆڵەندی و زمانەکانی تر ئاخاوتن دەکەن وە شارەزایی تەواویان لە سەر ئەو بنەمایە هەیە .
هەروەك ئاشکرایە کۆمەڵەی کوردی موردایك ساڵانە چەندین چالاکی هونەری و کەلتووری و چاندی پێشکەش دەکات لە شارو شارۆچکەکانی شارەوانی زەیڤن بێرخن ، وە ساڵانە ئاهەنگی سەری ساڵ و ڤالانتاین و جەژنی نەورۆزو ڕۆژی ئافرەتان و منداڵان و چەندی چالاکی تر ئەنجام دەدات .
دەستەی بەڕێوەبردن بریتی بوو لە :
*لەتیف عومەر سەرۆکی کۆمەڵەی کوردی موردایك.
* خاتوو کاڵێ شێخانی سکرتێری کۆمەڵەی کوردی موردایك .
* هیوا عەلی ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردن .
* ئاشتی گەرمیانی ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردن .
* خۆشی بانەیی ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردن .
*شیرین جەباری ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردن .
کورد موردایك کۆمەڵەیەکی کەلتوری تێکەڵی کورد و هۆڵەندییە لە هۆڵندا لە شارۆچکەی موردایك کە کار بۆ پێکەوە ژیانی نەتەوەکانی هۆڵندا دەکات ( لە هۆڵندادا ژمارەیەکی زۆر جۆری نەتەوە دەژین هەر لەبەر ئەوە هۆڵندا پێی دەوترێت ووڵاتی فرە کەلتوری)
چالاکییەکانی ئەم کۆمەڵەیە بریتین لە یادی ڕۆژە گرنگرکانی نەتەوەی کورد و کار کردن بۆ پێکەوە ژیانی گەلانی هۆڵندا بۆ دەستەبەرکردنی ژیانێکی ئاسودە و لێك تێگەییشتن. وە هەروەها گواستنەوەی ئازارەکانی نەتەوەی کورد بۆ گەلانی تر وە بەشداری کردنی بۆنەکانی نەتەوەکانی هۆڵندا بە هەموو چین و توێژەکانیەوە
ڕۆژێك بۆ منداڵان .. لەلایەن کۆمەڵەی کوردی موردایك لە هۆڵەندا
ئاشتی گەرمیانی .. هۆڵەندا
هەموو ساڵێك لەم وەرزەدا کۆمەڵەی کوردی موردایك چالاکیەک بۆ منداڵانی ئەو ناوچەیە ڕێك دەخات بۆ کۆکردنەوەو بەیەكگەیشتن و یەک ناسین و بەسەر بردن و چێژ وەرگرتن لەو ڕۆژە ، هەر لەساڵی٢٠٠٥ وە ئەو بەرنامەو پرۆگرامە هەیە لەگەڵ شارەوانی موردایك لە ١٤ / ٦ دا لە گۆڕەپان یان لە هۆڵ یان لە یاریگایەك کۆمەڵە یاریەك ڕێك بخەن وە باوکان و دایکانی ئەو منداڵانەش ئامادە بن بە ئاڵای کوردستان و لۆگۆی کۆمەڵەی کوردی موردایكەوە کە بەڕێز شاعیرو نوسەر کاك لەتیف عومەر سەرپەرشتی دەکات ، لەهەمان کاتدا کۆمەڵە یارو کارێك ئەنجام دەدەن لەوانە کاری وێنەکێشان و یاری وەرزش و گۆرانی ووتن یان مەلەوانی یان ڕاکردن و زۆر یاری تریش ، ئەمساڵێش وەکو ساڵانی پێشوو لە ١٤ / ٦ / ٢٠٢٣ دا ئەو ڕۆژەیان ڕێکخست بۆ سازدانی ڕۆژە جوانە منداڵانە کەلتووری یەکە کە بە شیرینی و خەڵاتەوە پێشوازیان لێ کرا ، زۆر جار منداڵەکان چیرۆکی سەیرو سەمەرەیان لا هەیە وەکو ئەوەی منداڵێك لە تەمەنی هەشت ساڵی بەرەو سەرەوە چیرۆك و ڕۆمانێك بنوسێت ، یان منداڵێك کاری دەستی ئەنجام داوە یان کاری فۆتۆگرافی و وەرش و مەلەوانی و زۆری تریش ، ئەمە ئەو هێزو توانایەن کەلە نەتەوەی جیاواز جیاوا لەم گۆڕپانەدا کۆ دەبنەوە .
لەم چالاکی یە هەرەوەزی یەدا کە کۆمەڵەی کوردی لەگەڵ شارەوانی موردایك بەسەرپەرشی کاك لەتیف و دەستەی بەڕێوبردن و بەهاوکاری خاتوو کۆنی ڤەن ئاکن و چەند کەسایەتیەکی تری چالاکوان و دایك و باوکانی منداڵان کە ٣٠٠ کەس دەبوون لەو یاریگایەی شارەوانی موردایك بەشدار بوون ، ڕۆژێك بۆ منداڵان .. ڕۆژێکی تایبەتەو پڕە لە سادەو ساکاری دەروونی منداڵەکان وە پڕە لە ڕاکە ڕاك و جوڵەو خۆدەرخستن ، وە پڕە لە داهێنان و کاری جوان .. جیهانی منداڵان واتە بەرائەت و دڵ ناسکی جوانیەکانیان ، ڕەنگاندن و هەڵبژاردەی بابەتی سەیر کە گەورەکان ناتوان ئەو شێوازە دروست بکەن یان دەربڕینی لێوە بکەن ، کەلتووری پێکەوە ژیان هەردەم ئەو پلانە گرنگەیە لە ووڵاتی هۆڵەندا ڕەچاو دەکرێت وە ئاڵوگۆڕی کەلتووری و ڕٶشنبیری تیادا دەبینرێتەوە ، هەر بۆەیە لە زۆربەی جالاکیەکاندا ئەو
پێکەوە ژیانە رەنگی داوەتەوە .. جیهانی منداڵانیش دەرگایەکە بۆ گرێدانی ئەو کەلتوورە جیاوازانە ،
